Open source modeling tools - tot dusver

Er zijn de laatste jaren wel wat open source UML modeling tools verschenen. Sommige daarvan zijn cross platform (ArgoUML - in Java geschreven), sommige zijn platform specific (StarUML voor Windows, Umbrello voor Linux). Er zijn er ook die heel sterk gericht zijn op het maken van tekeningen, maar die features als XMI-import en -export ontbreken. Alle hebben ze 1 ding gemeen: ze lopen achter. Ofwel qua tool-features, ofwel qua UML versie. StarUML en ArgoUML, beide tools die wel wat te bieden hebben, zijn blijven hangen bij UML 1.4... ArgoUML is wel bezig met het inbouwen van UML2 support, maar dat is nog verre van af. En de huidige StarUML is nog geschreven in Delphi, maar er zouden initiatieven genomen zijn om de applicatie te herschrijven in Java. Alleen is het sinds die aankondiging heel stil geworden... Dan zijn er ook nog de "community editions" van commerciële modeling tools (zoals Visual Paradigm), maar die bieden gewoonlijk veel te weinig functionaliteit om bruikbaar te zijn. Code generatie en XMI-export en -import zijn uitgeschakeld, waardoor dit "veredelde tekentools" zijn geworden.

Enter Modelio

En toen was er de commerciële/open source tool! Een model dat wel vaker wordt toegepast met commerciële software (kijk b.v. naar OpenOffice vs. StarOffice) is dat de basisfunctionaliteit van de tool als open source software beschikbaar is en dat er daarnaast ook een commerciële variant is, met meer mogelijkheden, support en een prijskaartje. Zo is er ondertussen een modeling tool verschenen die dit model toepast: Modelio. Modelio is een modeling tool gebaseerd op het Eclipse platform, is met andere woorden geschreven in Java, gebruik makend van de rijke feature set van Eclipse RCP. In tegenstelling tot andere Eclipse gebaseerde (modeling) tools (Rational Modeler, Omondo) is Modelio niet alleen beschikbaar voor Windows, maar ook voor Linux. Een Mac-versie is vooralsnog niet beschikbaar...

Sommige open source modeling tools zien er nogal goedkoop, of zelfs lelijk uit. StarUML heeft hierop altijd al een uitzondering gevormd. Dit is een enorm complete tool die er bovendien nog goed uitziet ook. Ook Modelio is erin geslaagd om dit vooroordeel te doorbreken (daar heeft Eclipse wellicht veel mee te maken). Daarmee is de recentste versie (versie 2.0) een sterke verbetering tegenover zijn voorganger. De vorige versie was ook al op Eclipse gebaseerd, maar bevatte nog veel niet-Eclipse code, wat de user interface onevenwichtig en vaak zelfs lelijk maakte.

De versie met het prijskaartje is verkrijgbaar in verschillende edities, voor developers (Java, C++ of database), system architect of business architect. Daarnaast kan deze bundel worden aangevuld met plugins, al dan niet betalend. De open source versie echter is simpelweg een UML/BPMN modeling tool. Maar ook deze kan worden aangevuld met een aantal interessante plugins. In het rijtje van de open source plugins vind je onder andere volgende leuke dingen:

• roundtrip engineering voor Java
• XSD design
• SoaML
• WSDL design
• SysML
• TOGAF 9

UML 2 support

Over de tool-ervaring ga ik kort zijn. Die is meer dan gemiddeld. Vergeleken met tools die ik ken, moet ArgoUML zeker onderdoen. StarUML is ongeveer gelijkwaardig. En Visual Paradigm heeft hier en daar enkele leuke handigheidjes qua aligneren van modeling elementen, maar globaal gezien vind ik Modelio aangenamer. Vergeleken met de versie van Together ControlCenter die ik 10 jaar geleden leerde kennen, is Modelio ook een stevige concurrent. Ik weet alleen niet hoe Together er nu uitziet. Het tekenen van UML modellen is ligt dus duidelijk in dezelfde lijn als andere goede tools. Zelfs sequence diagrammen tekenen gaat heel vlot (heb ik ooit anders gezien...). Wat UML 2 betreft, worden trouwens enkel de meest gebruikte modellen ondersteund. Timing diagram wordt niet ondersteund, interaction overview diagram ook niet. Composite structure diagram is pas beschikbaar na installatie van de SoaML module.

Roundtrip engineering

Ik ga mij even beperken tot de Java plugin. Want die is al uitgebreid genoeg om bij te blijven stilstaan. Om die te gebruiken, moet je die eerst downloaden en onder de "mda store" plaatsen. Vervolgens moet je die - voor ieder project waar je die wil gebruiken - installeren en ten slotte ook activeren. Dat lijkt misschien omslachtig, maar dat is het eigenlijk niet. Zo kan je bij de creatie van een project al aangeven welke modules je wil gebruiken. Daarmee is die module voor dat project al direct geïnstalleerd en geactiveerd.

De roundtrip functionaliteiten zijn gefocusd op de classes en de class diagrams waarop deze classes voorkomen. Alle packages en classes die je creëert, kan je - als je dat expliciet aangeeft - exporteren naar Java code. Wat je daarvoor moet doen, is aangeven dat deze class een Java element is. Dan verschijnt er een Java logo in de rechter bovenhoek van de class. Als je dan een package selecteert en dan via "Java Designer" (context menu) kiest voor Generate, worden de Java classes gegenereerd op de plaats die in de configuratie is aangegeven. Default is dat onder de project folder, maar je kan voor elke project ook een aparte locatie kiezen (b.v. een aparte directory, die door version control wordt beheerd). Dit zijn stub-classes: de classes met de attribuut-definities en methods en constructors zonder body.

Alle wijzigingen die je daarna aan de source code uitvoert, kunnen probleemloos worden gereflecteerd in het model, maar niet automatisch (zoals dat bij Together ControlCenter wel het geval was). Selecteer de package die je wil refreshen en kies "update model from source if necessary" van de Java Designer context menu en magic happens...

Dat is voor eigen modellen en code. Maar stel dat je een library van een vendor moet gebruiken voor integratie... Dan wil je wel naar de classes in die library kunnen refereneren. Selecteer Reverse/Reverse Java Binaries van de Java Designer context menu. Vervolgens wordt een dialog getoond met heel de package hierarchie van de library en alle onderliggende classes. hier kan je de packages en classes selecteren die je zelf wil. Na "finish" worden de packages gecreëerd en de classes met hun attributen en method en constructor signatures en kan je met deze classes aan de slag in je modellen.

XMI

Modelio - ook de open source versie - ondersteunt XMI-export en import. In tegenstelling tot andere open source tools is Modelio niet blijven steken bij XMI 1.2. Modelio laat toe om XMI 2.1 te exporteren die compatibel is met UML 2.1.1, 2.2 of 2.3 of EMF (Eclipse).

Conclusie

Wie ondanks agile development toch nog af en toe ene modelletje maakt maar niet in de buidel wil tasten voor een tool zoals Enterprise Architect of Visual Paradigm, moet zeker eens naar Modelio kijken. De open source versie is beslist de moeite waard. Voor wie anderzijds het "modelleren" beperkt tot het schrijven van user stories, maar op het einde van de rit toch graag een fraai class diagram genereert a.h.v. de code, is Modelio ook het overwegen waard. En dat is misschien de stap om via model storming en roundtrip engineering je volgende project aan te vatten...

Links

De commerciële versie is te vinden op http://www.modeliosoft.com
De open source versie is te vinden op http://www.modelio.org
Plugins - zowel commerciële als open source - zijn te vinden op http://www.modeliosoft.com/modelio-store.html

Vorige week gelezen in de Metro dat Mickeysoft te prijs van hun Windows 7 fors de hoogte in jaagt. Dit heeft veel, zo niet alles te maken met de veroordeling door Europa i.v.m. de oneerlijke concurrentie van hun browser. Aanvankelijk was het de bedoeling om windows 7 te shippen zonder browser en dat de klant dan zelf de browser kon installeren die hij zelf wil. Maar... Als je geen browser hebt, kan je ook geen andere browser downloaden om te installeren. Dus wordt Exploder 8 toch toegevoegd, ook al omdat het anders niet mogelijk is om te upgraden van Windows Vista naar Windows 7. De meerkost voor dit zaakje? 80 EUR. Met andere woorden: Exploder 8 kost de klant 80 EUR... Straf! De goedkoopste upgrade zou dan minstens 119,99 EUR Kosten. Dat komt dus neer op 39,99 EUR voor de core upgrade van het operating system. Dat klinkt aannemelijk. Jammer dat je dan toch geen versie zonder de browser kan kopen. En dan te weten dan Firefox gratis is...

Ik vraag me af hoe dit verhaaltje was verlopen indien Europa geen klacht voor oneerlijke concurrentie had ingediend tegen Mickeysoft. Had die upgrade (van de Vista Home Basic, neem ik aan) dan echt maar 40 EUR gekost? En hoeveel kost dat ding dan in de states? 80 EUR minder dan in Europa?

Anyway, Vista kwam bij mij sowieso niet in huis. Ik neem aan dat het nog een eeuwigheid zal duren vooraleer ik window 7 "in het echt" zal zien... Ik kijk al uit naar Mandriva 2010. Die moet over een maand of 2 ook beschikbaar zijn, denk ik.

Al wie er nu nog aan twijfelt: lees nog maar eens de titel, het is echt waar. De eerste die tegen mij zegt dat Windows out of the box werkt, krijgt van mij een klets tegen zijn oren. Een grotere leugen bestaat niet.

Ik heb vorige week een "nieuwe" tweedehands laptop gekocht. Naakt. De harde schijf was geformatteerd, in FAT32, en that's it. Ik kreeg er een CD'tje bij met Windows XP. Die mocht ik zelf installeren. Er zat een sticker op de laptop met de product key voor XP Pro. Die installatie, dat gaat vlotjes, zeker op een core2duo. Maar dan... dan werkt de helft niet, natuurlijk. Had ik ook niet anders verwacht. Om nog te zwijgen van de activatieprocedure. Ik had dus eerst van de HP-site alle drivers en software voor dit model laptop gedownload. En dan kon ik beginnen... Driver per driver installeren. Dat heeft me dus meer dan een halve dag gekost om alleen nog maar XP aan het bollen te krijgen. Dan heb ik nog geen software geïnstalleerd, behalve dan FreeAVG, Firefox (en de Flash plugin) en Acrobat Reader. Om toch iets te kunnen doen.

Vooraleer in XP begon te installeren, heb ik eerst die FAT32 partitie ongedaan gemaakt en de harde schijf in 2 partities verdeeld. De eerste helft werd geformatteerd als NTFS. De andere helft van de schijf heb ik heb bewust niet geformatteerd. Die helft reserveer ik voor Mandriva. Wedden dat die na 2 uurtjes draaien volledig geïnstalleerd is? Met software en al? En dat alles werkt? 1 DVD, met zowel OS als een hoop software, geen geklooi met extra downloads en setups. Dat noem ik werken out of the box.

Windows? Ik gebruik het alleen nog als het echt niet anders kan (en soms kan je helaas niet anders...). En dan was dit nog XP. Aan Vista wil ik niet eens beginnen. En number7? Dat ze'm houden.

Nee, voorlopig kan je mij ook niet verleiden om een Mac te kopen...

Een tijdje geleden schreef ik al over mijn avonturen om mijn DVB-T kaart geconfigureerd te krijgen onder Linux, zodat ik (free-to-air) televisie-uitzendingen uit de lucht kon plukken. Ondertussen heb ik al enkele interessante Panorama- en KoppelXL-uitzendingen uit de lucht kunnen plukken. Nu is het dus tijd om deze op DVD te kunnen zetten, want er zijn wel een aantal uitzendingen die mijn vrouw wil gebruiken als lesmateriaal.

Videobeelden knippen

Elke uitzending wordt gestart met een marge van 5 minuten vóór en 5 minuten na de uitzending. Hierdoor moet er dus steeds een stukje worden geknipt. Het meest eenvoudige knip-programma dat ik heb gevonden is Avidemux (http://fixounet.free.fr/avidemux/). Ik heb geen nood aan de fancy effecten van b.v. Kino of KDE-Enlive, heb ook geen videocamera waarvan ik het filmmateriaal wil monteren. In Avidemux laadt je je film in en dan kan je beginnen scrollen en knippen. Je kan tot op het frame nauwkeurig knippen. Verder biedt Avidemux tal van export-mogelijkheden. Hiervoor maakt de applicatie onderliggend gebruik van ffmpeg, een command line utility voor videoconversies.

OK, knippen was geen probleem, maar dan... het lukte me nooit om die gezuiverde videobeelden op DVD te zetten, noch met QDVD Author, noch met DVDStyler (een eenvoudiger programma). Zelfs onder Windooz (mijn Hauppauge tv-tuner wordt geleverd met ULead videomontage en DVD-burning software) lukte het me niet om mijn video-opnames binnen te nemen, noch de originele opnames, noch de geknipte.

Correct exporteren voor DVD via Avidemux

Toch even verder gaan zoeken op de Wiki van Avidemux en daar gevonden hoe je kan exporteren voor DVD (http://www.avidemux.org/admWiki/index.php?title=Convertin...). Het kan niet simpeler: je selecteert via de "auto" menu gewoon "-> DVD" en daarmee worden alle output conversies ingesteld zoals het hoort. Het enige waarmee ik moest rekening houden, was de beeldverhouding. Canvas zendt alles uit in PAL+, 16:9, dus. Avidemux exporteert alles standaard echter als 4:3. Mijn PC'tje had dus gedurende meer dan anderhalf uur zitten kauwen op 45 minuten film, om pas daarna te moeten vaststellen dat de beeldverhouding niet goed zat...

Geluid niet in sync

Nadat die beeldverhouding goed was ingesteld, stelde ik vast - weer na enkele uren rekenen - dat het geluid niet in sync was met het beeld. Er zat een halve seconde vertraging op. Na wat tweaken in Avidemux ervoor kunnen zorgen dat het geluid in sync was met het beeld. Maar het was niet evident om te weten hoeveel de vertraging precies was. Na wat proberen bleek dit exact 500 milliseconden te zijn.

DVD image genereren

De video-files die nu uit Avidemux werden geëxporteerd, konden wel correct worden verwerkt door DVD Styler. Hier is nu de uitdaging om een fraai menu'tje te maken voor mijn videofragmenten. Dat kan zowel met statische beeldjes als met bewegende beelden, zowel voor de achtergrond als voor de menu-items. Branden van de DVD laat ik dan weer over aan K3B, de "Rolls Royce" van de writer software onder Linux :-)

Nu kan ik eindelijk die Jimi Hendrix DVD (ook een opname van een Canvas reportage) maken die ik al een hele tijd aan een collega had beloofd...

Je hebt ze ongetwijfeld al wel gezien: de filmpjes van Apple met "Hi, I'm a Mac", "And I'm a PC". De stijfdeftige persoon die de PC voorstelt, en de vlotte jongen die de Mac voorstelt. De PC pakt uit met geweldige features, die dan vlotjes worden overklast door de Mac. Nog niet gezien? je vindt ze allemaal op YouTube:

Er werden al Linux-parodieën op deze filmpjes gemaakt, maar dat was eerder om de draak te steken met deze Get a Mac campagne.

Anderzijds heeft Microsoft ook even een poging gedaan om een filmpjescampagne op poten te zetten, maar die was nog sneller weer afgevoerd dan ze gekomen was. Weer een giller van the M-company, na de mislukking van Vista. Nee, geen link, want ik heb er eentje gezien en het is te belachelijk om bandbreedte aan te verspillen.

Maar nu Linux is aan een charme-offensief bezig. Zo heeft de Linux Foundation een soort wedstrijd uitgeschreven waarbij je een filmpje kan maken om Linux in de verf te zetten. De "We're Linux" campagne. Zoals alles dat met Linux te maken heeft, worden deze filmpjes volledig "in the open" gemaakt: volgens de Creative Commons license. En geloof me, er zijn er echt goeie bij. Dit is alvast mijn favoriet, en blijkbaar ook dat van vele anderen, want dit heeft een 4 sterren quotering:

Link: Linux Foundation video contest

Ondertussen zijn de opname-activiteiten van mijn eerste echte Ardour project afgerond. Door het feit dat het instrumentaal gedeelte van dit nummer heel veel repetitieve stukken bevat, was het opnamewerk eigenlijk vrij snel afgerond. Het was eerder een kwestie van het kopiëren van de repetitieve passages en deze op de juiste plaats op de tijbsbalk te plakken. Dat was een werkje van veel herbeluisteren en millimeterwerk voor het verschuiven van samples om deze juist op de beat te krijgen.

Panning

De master output van Ardour is regular stereo, met andere woorden een linker en een rechter kanaal. Maar je hebt inputs die hetzij stereo, hetzij mono zijn. Je gaat die niet allemaal op een hoopje smijten.

De backing track bij voorbeeld, een stereo registratie van een MIDI track, wordt in full stereo weergegeven, gewoon links en rechts. Deze track bevat namelijk instrumenten die door de wave table van de soundcard zelf al over het stereo-spectrum wordt uitgesmeerd. Als je b.v. de drumtrack beluistert, hoor je duidelijk dat bepaalde trommels en cymbalen eerder links klinken en andere eerder rechts.

De ritme gitaar is mono opgenomen, maar door de effect-chain krijg je een stereo track. deze wordt links en rechts geplaatst, maar iets meer naar het midden daardoor komt deze gitaartrack iets meer naar de voorgrond, dan wanneer deze helemaal naar de linker en rechter kant wordt geplaatst.

De leadgitaar moet meer op de voorgrond treden. Deze wordt dus naar het midden geplaatst, maar net een beetje uit het center. Als je deze pal in het midden zou plaatsen, zou het te veel mono klinken en dat is niet de bedoeling. Moest deze solo in harmonie opgenomen zijn (een tweede track die dezelfde melodie in terts of kwint speelt), dan zou deze een beetje off-center aan de andere kant worden geplaatst, zodat je de solo netjes aan de 2 kanten hoort, in 2 stemmen.

Er zijn 2 zangpartijen: de gewone zangpartij en een backing vocals track die dezelfde melodie een octaaf lager zingt. De lead vocals zitten aan de tegenovergestelde kant als de leadgitaar, dus een beetje uit het midden, rechts. De backing vocals zitten aan de linker kant.

Effecten

Het is altijd leuk om je compositie op te smukken met effecten. Maar je moet wel voorzichtig zijn. Want je hebt snel de neiging om te overdrijven, want je wil kunnen horen wat het effect is van een bepaald... effect. Maar eigenlijk moet je net de grens vinden tussen net wel en net niet horen.

De backing track komt standaard vrij plat over. Zeker als je backing track enkel bestaat uit bas en drum, dan is er wat werk aan om deze de nodige punch te geven. Voor de backing track werd een 10-band equalizer toegevoegd, waarbij de middentonen flat bleven en lage en hoge tonen wat extra aandacht kregen. Het gevolg hiervan is dat de bas iets prominenter klinkt en dat ook de cymbalen van de drum veel helderder doorkomen.

De gitaarpartijen werden sowieso al ingespeeld met distortion, dus amp simulations konden al achterwege gelaten worden. Wel werden de gitaarpartijen voorzien van wat reverb, om een beetje voller te klinken. Aanvankelijk werd gedacht om de reverb van de lead gitaar te vervangen door een delay. Dat klonk wel goed voor de solo, maar bij kleine licks die tussendoor gespeeld worden, is dat erover. Dan zou je voor die stukjes de delay kunnen uitschakelen, maar de solo klonk eigenlijk zeker goed met enkel wat reverb.

De sologitaar moet altijd wat prominenter doorkomen dan de ritmegitaar. Sowieso kreeg de sologitaar meer een hi-gain distortion dan de ritmegitaar. Maar daarnaast werkt een midboost ook altijd. En hier moet je zien dat je niet overdrijft, want je bent snel geneigd om te veel te willen boosten, waardoor de solo geen toevoeging meer is aan het nummer, maar eigenlijk te veel ruimte inneemt, waardoor de rest op de achtergrond geraakt. Een beetje midboost werd gerealiseerd door toevoeging van een 10-bands equaliser, met de hoge en lage tonen flat en de middentonen een beetje output.

De zang... Hier was allereerst wat boosting nodig, want deze waren te stil. Probleem is dat het input signaal van micro ofwel te stil is ofwel gaat clippen. Dan liever een beetje te stil; dat kan je nog corrigeren. Boosten van het signaal gebeurde door toevoeging van compressie. Hierbij werd ook getracht om de stillere passages ongeveer op eenzelfde niveau te brengen als normale passages (om overdreven dynamiekverschillen weg te werken). Ook werd op de lead vocals wat reverb gezet, want dat maakt de zang automatisch wat minder plat, wat ruimer, zeg maar. De backing vocals kregen enkel de compressie, geen reverb (wegens enkel achtergrond).

Plugin gebruik

Zoals al vroeger beschreven, maakt Ardour gebruik van LADSPA plugins (en recentere versies ook van de opvolger, LV2). Deze plugin API biedt een framework voor het implementeren van de "klankvervorming". De plugin kan een (variabel) aantal parameters aanbieden, om de klank te tweaken. Het is echter de verantwoordelijkheid van de aansturende applicatie om een user interface aan te bieden voor deze parameters. In Ardour is dat eerder simpel: je hebt een horizontale slider per parameter. Al deze sliders staan zoveel mogelijk onder mekaar. Heb je b.v. een 10 bands equalizer, dan krijg je 7 sliders onder mekaar en daarnaast nog eens 3 voor de overige hogere frequenties.

Het is dus in niets te vergelijken en VST plugins die ook de mogelijkheid bieden om een eigen frontend voor je plugin aan te bieden. Anderzijds vraag ik me af hoe belangrijk een grafische interface als de volgende wel is, zoals bij de Peavey Revalver software (waarbij versterkers er als "echt" uitzien):

Dat ziet er allemaal heel fraai uit voor in glossy magazines en voor een eerste indruk, maar zulke interface wordt naar mijn aanvoelen al snel plastiek-achtig: je kan trachten het originele zo goed mogelijk te immiteren, maar het blijft een nabootsing van het originele. En dat hoeft voor mij dan ook niet, want uiteindelijk heeft het geen meerwaarde.

Het is wel zeer nuttig om bepaalde plugin settings in Ardour een naam te geven, zoals b.v. "solo midboost" voor de instellingen van de 10-bands equalizer die ik gebruik voor mijn solopartijen.

En dan nu... muziek!

Lang genoeg gezeverd en de spanning onnodig hoog gehouden. Het is tijd om iets te laten horen. Ik laat hier bewust NIET de full track horen, enkel de instrumentale versie, omdat de zang te specifiek is voor 1 persoon. De titel van het nummer is "Happy Birthday Blues" en is speciaal voor iemands verjaardag geschreven. Daar heeft de rest van de wereld dus niks aan... Maar de instrumentale versie wil ik jullie niet onthouden, want uiteindelijk zit ik hier al 6 afleveringen lang te vertellen over home recording met Ardour, zonder ook maar 1 noot te laten horen...

Link: Happy Birthday Blues - instrumental

Laat gerust weten wat je ervan vindt... Er volgt later beslist meer.

In de vorige post schreef ik over de tegenstrijdige berichten over het exporteren van een song met een MIDI backing track die via een externe applicatie werd gepatched (zoals Rosegarden).

Hoewel het perfect mogelijk is om gesynchroniseerd (JACK zorgt voor het tegelijk starten van alle gekoppelde applicaties) een "multi-source" nummer te beluisteren, is het echter niet mogelijk om deze synchronisatie ook door te voeren tot op niveau van export. De reden vond ik in een forum post van Ardour: exporteren gebeurt niet per definitie aan "realtime" snelheid. Ik heb het b.v. zelf ondervonden dat het exporteren van een wave file van 24 bit sample format en 22 kHz exporteert veel sneller dan een 32 bit 44.1 kHz file.

Gevolg van dit export gedrag is dus dat je een backing track wel degelijk moet opnemen. Dat verliep echter ook niet helemaal vlotjes... Want volledig volgens de logica van het systeem had ik een patch gelegd tussen de output van Rosegarden en de input van de track voor de backing track. Het resultaat van de opname van de backing track deed met sterk denken aan de film Flatliners... Een horizontale lijn over de hele opnamenstrook. Geen geluid opgenomen. Blijk dat het niet voldoende is om de output van Rosegarden te patchen naar de input van de opnametrack in Ardour. Je moet de input device patchen naar de Ardour track. Net zoals je dus een microfoon kan patchen. Daarnaast moet je dus zorgen dat alle schuiven van de input tab van KMix dicht staan, behalve die van de Synth. En dan kan je je MIDI backing track opnemen op een stereo spoor. Oef... gelukt.

Exporteren is ondertussen - na een vraag op het Ardour-forum ook in orde gekomen. Aanvankelijk werd heel het project geëxporteerd. Na meer dan een uur was die nog aan het exporteren en dat was niet de bedoeling! Blijkbaar kan je een range definiëren en kan je die range exporteren. Dus de stap naar de CD is niet ver meer af...

Het enige wat ik nog onder de knie moet krijgen, is JAMin. Ik heb ondertussen genoeg informatie over Limiting en Compressing en EQ gevonden om de opname een normaal geluidsvolume te geven (normaal, zoals bij commerciële opnames het geval is) en toch clipping te vermijden. Nu nog enkel die informatie lezen en eens uitproberen.

Voor het nummer dat ik momenteel aan het opnemen ben, is de mastering-stap niet ver meer af. Alle instrumentale opnames, inclusief solo's, zijn gebeurd, nu enkel nog de vocals. Daarvan verwacht ik dat die deze week ook afgerond zijn. En dan zit mijn eerste Ardour-projectje erop!

Het is nog eens tijd om een vervolg te schrijven van mijn home recording reeks. Na enkele losse experimenten om te zien hoe Ardour globaal werkt, is het nu tijd voor het serieuze werk. Ondertussen ben ik volop bezig met het opnemen van een eerste "echt" nummer:

• backing track uitgewerkt in GuitarPro, als midi geëxporteerd en binnen gehaald in Rosegarden
• Rosegarden gepatched als bus in Ardour
• 1 clean gitaartrack
• 1 overdriven gitaartrack (ritme)
• 1 lead/solo gitaartrack
• 1 zangpartij
• 3 backing vocals tracks (voor 3-stemminge backing vocals)

Het zijn ineens al wat tracks... Zien wat dit geeft. Op dit moment werkt alles vlotjes op mijn PC'tje. Maar op dit moment: dat is met de midi bus, de clean track en de ritme track opgenomen. Nog geen solo's, nog geen vocals. De CPU zal dan wel meer belast zijn, denk ik... De gitaarpartijen zijn opgenomen via mijn Hughes & Kettner Tubeman voorversterker. Dat is een 3-kanaals lampenvoorversterker. Ik gebruik in deze track ook werkelijk de 3 kanalen: clean, crunch & lead. Ik geef er de voorkeur aan de distortion van mijn voorversterker te gebruiken, in plaats van een LADSPA plugin. Geen zin om lang te tweaken en foefelen tot ik een goeie klank krijg; van de Tubeman weet ik dat die goed klinkt. Reverb en andere effecten worden wel via plugins toegevoegd.

Een hoorbaar resultaat is nog niet voor nu. Dat krijg je pas te horen als het instrumentale gedeelte volledig is opgenomen (de zang krijg je wellicht nooit te horen :-p) en ik erin slaag deze te masteren. Daarvoor heb ik nu nog te weinig opgenomen en, vooral,  geknipt en geplakt. Want het voordeel van DAW software, in vergelijking met mijn analoge 4-track is dat ik nu een heel kort stukje maar 1 keer moet opnemen en het vervolgens zoveel keer kan kopiëren als nodig.

Hoofdbrekens op dit moment zijn mastering met JAMin (al wel een en ander over gelezen, maar nu nog toepassen, vooral hoe ik dat ding moet patchen) en exporteren van mijn compositie, zodat ik het op een CD kan branden. Even op het Ardour forum aan het snuisteren geweest en daar een verwarrende quote gelezen van de Ardour auteur: de enige manier om een Midi-track van Rosegarden te exporteren in een wave file, is er eerst een audio track van op te nemen... Dat is nu net NIET wat ik zou willen doen. Er is ook een tutorial over Hydrogen die net het omgekeerde beweert: je kan een drumtrack gewoon als bus patchen, maar als je echt wil manipulaties uitvoeren, moet je er track van maken (kan wel, maar moet dus niet worden opgenomen).

We zien wel... De ervaring zal uitwijzen of ik mijn midi backing track in een audio-track moet zetten op niet. Wordt dus, weer eens, vervolgd!

Ik ben - eindelijk - zover dat ik kan beginnen tracks en layers op te nemen met Ardour. De vootbije dagen nog wat struikelstenen moeten wegwerken. Zo lukte het mij niet om effecten op een vlotte manier te patchen in Ardour. Ondertussen ben ik er wel in gelukt om in Ardour zelf, zonder gebruik van JackRACK en zonder zelf te moeten patchen in Jack Control. Daarover verder meer. Maar het grootste probleem had ik bij het opnemen van een audio track.

Probleem met opnemen van enkel gitaar input

Of ik nu een midi backing track via bus in Ardour patchte, of solo gitaar speelde over Ardour's builtin metronoom: het lukte me niet om uitsluitend mijn gitaarsignaal op te nemen. Die stomme metronoom-klik werd steeds mee opgenomen. Ik vreesde al dat het een bug was in de Ardour-versie waarmee ik werkte (nog 2.0.5, de package die beschikbaar is voor Mandriva 2008; voor Mandriva 2009 is Ardour versie 2.7.1 al beschikbaar). Dan had ik wel echt een probleem: dan moest ik zelf gaan compileren. had ik niet veel zin in, maar is wel het enige alternatief, als de geschikte RPM niet beschikbaar is voor mijn distro versie. Want upgrade naar de laatste Mandriva was geen optie, wegens incompatibel met mijn NAS (zie ook http://arrayindexoutofboundsexception.skynetblogs.be/post...).

Ik had ook niet veel zin om het forum van Ardour te doorlopen op zoek naar een soortgelijke post. Een archief van 509 topics, 2278 posts: begin er maar aan... En toch: het kostte wat moet maar uiteindelijk, op pagina 9 van het "How do I..." forum vond ik een post van iemand die exact hetzelfde probleem ondervond (http://ardour.org/node/1240). Ik weet niet hoelang ik erover had gedaan om deze post te vinden, maar het was zeker de moeite om even de tijd ervoor te nemen. En er staan - naast echte newbie vragen - echt nog wel nuttige posts op het forum. Ik zal dus zeker nog eens op zoek gaan naar JAMin gerelateerde posts als ik begin te masteren.

De oplossing voor het probleem? Heel simpel: in de KMix heb je in input, output en switches tab. Als je op de input tab alle ingangen behalve die van de mirco dicht zet (dus werkelijk de slider volledig op 0), dan neem je enkel het inkomende signaal van je micro-ingang op. Uitschakelen met het knopje helpt niks: die buttons onderaan de sliders blijken niet de werken. Om de een of andere reden worden die trouwens steeds weer geactiveerd, waardoor die metronoom toch weer werd opgenomen. Het heeft me dus nog enkele pogingen gekost (en opnames die voor de vuilbak waren)  vooraleer het me lukte om de metronoom wel door de hoofdtelefoon te horen, maar niet op te nemen.

Effecten in Ardour

Effecten in Ardour is nog veel simpeler dan aanvankelijk gedacht. Je hebt helemaal geen JACKRack nodig, wel de LADSPA plugins. En dan is het zoals de naam zegt: je moet gewoon plugins toevoegen aan een track. Die kan je selecteren uit het lijstje en dat is nu net hetzelfde lijstje LADSPA plugins die je in JACKRack te zien krijgt. In je mixer zie je bovenaan de track het lijstje van plugins staan. Configureren en activeren van een plugin kan je door te dubbel-klikken op de plugin naam. JACK opent dan een slider panel waarin je alle parameters van het effect kan instellen.

Dat betekent dat je niet via JACK moet patchen: Ardour zorgt zelf intern voor de patching van de effecten. Deze effecten worden ook per track toegevoegd (of, indien nodig, globaal, op de master track). Als je een partij van 8 tracks hebt met op elke track 2 of 3 effecten, dan zal de processor van je PC'tje wel warm worden... Maar dat betekent ook dat je gewoon een droog gitaarsignaal kan opnemen en via plugins effecten kan toevoegen. Zo kan je - na de opname - nog kiezen welke amp en speaker cabinet combinatie het meeste geschikt is voor je compositie. In playback mode kan je dan naar hartelust de parameters van je plugin tweaken.

Naar automation zijn de mogelijkheden ook gigantisch. Als je b.v. op het einde van een nummer de laatste 5 seconden een gigantische reverb wil toevoegen (om het nummer met een super-galm te beëindigen), dan kan je dat bij wijze van spreken door een lijntje te trekken. Je kan elke parameter van een effect over de hele track dynamisch aanpassen (b.v. meer of minder repeats van een delay, enz.).

Resource consumption

In Ardour kan je zien wat de resource benutting van de applicatie is: o.a. hoeveel CPU de DSP (digital sound processor) in beslag neemt. Als je volop LADSPA plugins gaat toevoegen aan alle tracks, gaat je CPU-verbruik serieus de hoogte in (om nog te zwijgen van mastering via JAMin). Standaard start mijn PC op in KDE als window manager. Om zoveel mogelijk resources vrij te houden, ga ik voor echt opnamewerk echter switchen naar Ice WM. Dat is een afschuwelijke window manager, maart die neemt wel slechts ene fractie van de resources van KDE in beslag. En dan beperk ik mij ook tot die applicaties die nodig zijn voor recording: Ardour, JACK, QJackCtl, Rosegarden. Dus geen Amarok, Kaffeine, Thunderbird of andere dingen die je tijdens het opnemen van muziek toch niet nodig hebt.

Time to record...

Nu de laatste barrières zijn weggewerkt, kan ik eindelijk beginnen opnemen. Ik heb het idee van een muzikale nieuwjaarskaart al weer ongeveer opgeborgen, wegens te weinig tijd, maar ik ben nog wel van zin om verder te gaan met het opnemen van eigen nummers. Nu ik zo ver ben... En dan heb ik misschien genoeg nummers om tegen eind volgend jaar een deftige CD samen te stellen, in plaats van nu nog snel-snel enkele nummers half-half op te nemen. Maar de volgende post over dit onderwerp zal wel een link bevatten naar een eerste multitrack proefopname (zonder dat die stomme metronoom zit mee te piepen).

De vorige post over dit ontderwerp dateert al van medio september. Het laatste dat ik had geschreven, was dat ik in staat was om een backing track vanuit Rosegarden op te nemen op een spoor in Ardour. Mijn PC moet op een gegeven moment wat resources tekort hebben gehad (windows-actige problemen: applicaties die crashen), waardoor ik mijn PC moest rebooten. Om de een of andere bizarre reden kreeg ik daarna geen enkele MIDI klank meer uit mijn soundcard. Nochtans waren de soundfonts correct geladen, was ALSA actief, enz. Ondertussen - na enkele re-installs van mijn PC (lees ook de experimenten met Mandriva 2009) - werkt alles weer zoals het hoort en heb ik weer de draad opgenomen van dit home recording projectje...

Opnemen met Ardour

Eerst proberen om de soundfonts te laden: dat werkt. Het zou maar erg zijn... Een volledig nieuwe install, zonder conflict tussen soundcard en tv-card. De eerste focus lag nu op het effectief kunnen opnemen van een audiosignaal in Ardour via een input van mijn soundcard. Hiervoor werd mijn Hughes & Kettner TubeMan vanonder het stof gehaald... Gelukkig was enkel de verpakking bestoft; de TubeMan was nog in perfecte staat. De TubeMan is een 3-kanaals lampenvoorversterker. In tegenstelling tot fancy stuff als de Line6 POD, de Behringer V-Amp of de Korg Pandora bevat deze box geen effecten en ook geen amp simulations. Wat dan wel? De warmte van een echte lamp. En een uitgang en speaker-simulatie. Meer heb je echt niet nodig. Kabels bij elkaar gezocht, uitgang van de TubeMan aan de micro-ingang van de soundcard aangesloten en... we had sound! Mijn PC is op mijn mengpaneel aangesloten, waaraan ook de tuner, PU, CD-Speler enz. hangen. Nu kreeg ik dus gitaar te horen uit mijn hifi.

De volgende stap was Ardour opstarten en op de record-knop drukken. Ook dat was geen probleem. Met een kleine vertraging verscheen de curve van wat ik had ingespeeld op mijn scherm. Opnemen werkte dus ook al. Nu nog kunnen meespelen met een backing track, die vanuit Rosegarden via JACK werd gekoppeld aan een bus in Ardour. Alles gepatched via JACK, kanaal record-enabled gezet, play-knop indrukken en meespelen maar! En bij deze had ik dus een eerste stukje opgenomen, met een backing track van een midi-file in Rosegarden. Dat was een schitterende ervaring! De weg naar home recording via PC ligt nu helemaal open. Ondertussen ook al wat geëxperimenteerd met punch-in en punch-out punten (dat er enkel wordt opgenomen tussen 2 tijdspunten), een feature die mijn Tascam Portastudio ook heeft en waarvan ik heeeeel veel gebruik heb gemaakt. Door de succesvolle experimenten met Ardour zal deze Tascam nog verder liggen stof verzamelen...

Sound enhancement

Effecten

En het blijft niet beperkt tot gewoon wat opnemen. In tegenstelling tot de "grote jongens" zoals Cubase and the likes bevat Ardour enkel een opname-functionaliteit. Effecten en dergelijke zijn niet inbegrepen, zelfs geen equalizer. Daarvoor zijn er in de community andere pakketten en standaarden beschikbaar, waarmee Ardour via JACK perfect kan integreren. Andere DAW's hebben per track een 3 of 4 kanaals equalizer (zoals op een mengtafel. Bij Ardour gaan ze ervan uit dat je met 4 kanaals-EQ niks kan aanvangen en dan steken ze er liever geen tijd in. Weerom zijn er pluggable/JACK-able alternatieven beschikbaar.

JACK, het is in het begin even wennen, maar eens je het gewend bent om virtuele kabeltjes te patchen, ben je er snel mee weg. En dat moet je ook intensief doen, als je effecten wil inpluggen. Onder Windows wordt gebruik gemaakt van VST-plugins (Virtual Studio Technology) voor effecten en instrumenten. Onder Linux is er LADSPA: Linux Audio Developers Simple Plugin API. Zo zijn er tal van effecten LADSPA effecten te downloaden op http://plugin.org.uk maar ook specifiek voor gitaristen is er een specifieke uitgebreide set aan effecten, inclusief versterker-emulaties: CAPS Audio Plugin Suite (http://quitte.de/dsp/caps.html). Je moet natuurlijk wel een vehikel hebben om die effecten te kunnen patchen tussen je verschillende Ardour-kanalen. Daar komt JACK RACK op de proppen. JACK RACK is, wat de naam zegt, een effectenrack die je via JACK kan patchen in je recording setup. Ik heb er al even vluchtig mee geëxperimenteerd en er zit effectief gigantisch veel in. Dus ook veel dat je niet gebruikt... In de documentatie van CAPS staat dat er zelfs een aantal reële versterker-emulaties inzitten, zoals een VOX AC-30, een Marshall JCM 800, een Fender Twin Reverb en Bassman, enz. In feite is mijn TubeMan dan zelfs overbodig, maar ik vind 'm zo goed klinken dat ik niet zomaar overstap op LADSPA amp simulations... Liever de warmte van een echte lamp, tenzij die emulaties echt zo goed klinken, natuurlijk...

Mastering

De laatste stap is de post-productie, met equalizer en compressie. Daarvoor is JAMin het best geplaatst. Deze applicatie wordt - hoe raad je het - ook weer via JACK gepatched en laat dus toe om de laatste stap van je sound enhancement te regelen. Het ziet er indrukwekkend uit, maar het vreet resources! CPU-verbruik piekt vlotjes boven de 60% en dat met maar 1 simpele, korte track. Dat belooft dus als ik een full composition moet gaan afwerken...

Visuals

Geen recording systeem zonder indrukwekkende meter bridge. De bus/channel mixer van Ardour heeft wel mooie meterstrips per kanaal en voor de master. Maar er een DAW is pas af als er ook een osciloscope en jellyfish meter visual voorzien is. Of zijn er liefhebbers van lekker ouderwetse analoge VU-meters? Dat alles kan worden voorzien door de Meterbridge, een applicatie die - alweer - via JACK kan worden gepatched.

En nu... echt opnemen

De voorbije dagen heb ik voornamelijk geëxperimenteerd, om te zien wat er allemaal in zit en hoe ik het moet gebruiken. Nu is de volgende stap effectief een nummer opnemen, gebruik makend van al die toeters en bellen. Ik denk echter dat ik dringend een groter scherm moet kopen, want met Ardour alleen staat mijn scherm al helemaal vol en dan staat er nog geen meterbridge, mixer strip of JACK rack panel op mijn scherm. 't Is binnenkort Sinterklaas. 'k Zal mijn schoentje maar zetten, zeker?

Links

• TubeMan is een product van Hughes & Kettner: www.hughes-and-kettner.com
• LADSPA: http://www.ladspa.org
• Jack Rack: http://jack-rack.sourceforge.net
• Plugin library: http://plugin.org.uk
• CAPS: http://quitte.de/dsp/caps.html
• JAMin: http://jamin.sourceforge.net
• MeterBridge: http://plugin.org.uk/meterbridge